slaskie.travel
Od momentu średniowiecznej lokacji Czeladź posiadała przywilej nietolerowania osadnictwa żydowskiego. Przestał on obowiązywać dopiero po rozbiorach Rzeczypospolitej, kiedy miasto znalazło się pod zaborem rosyjskim. Wówczas też pierwsi Żydzi pojawili się w mieście. Jednak masowy napływ ludności żydowskiej nastąpił po powstaniu styczniowym. Jednym z powodów przyciągających przedstawicieli tej narodowości do Czeladzi był gwałtowny rozwój przemysłowy tych terenów. W latach 30. ubiegłego wieku w mieście mieszkało ponad 1000 osób pochodzenia żydowskiego (około 5 procent ogółu mieszkańców). Przez długie lata miejscowi Żydzi podlegali kahałowi (gminie) będzińskiemu. Pierwszy dom modlitwy zbudowali dopiero na początku XX wieku, odrębną gminą stali się podczas I wojny światowej. Synagoga powstała w okresie międzywojennym; hitlerowcy nakazali ją rozebrać zaraz po zajęciu miasta w 1939 roku. Miejsce, w którym stała, upamiętniono obeliskiem.
Pod koniec XIX wieku pojawiła idea budowy wspólnego cmentarza dla rozrastającej się społeczności żydowskiej z Czeladzi i Będzina. Wybór padł na działkę w pierwszym z tych miast – zdecydowała niższa cena. Kirkut zorganizowano prawdopodobnie na początku XX wieku. Po dokupieniu terenu w okresie międzywojennym, osiągnął on obszar 1,6 ha. Do dziś zachowało się około 3200 nagrobków, wykonanych z piaskowca lub kamienia wapiennego. Macewy posiadają inskrypcje w językach: hebrajskim, jidysz, niemieckim, polskim i esperanto. Na cmentarzu pozostały ślady po ohelu rabina Cwi Hanocha ha-Kohena Lewina. Odnajdziemy tutaj także masowe groby Żydów zamordowanych w Będzinie przez hitlerowców oraz pomnik ofiar Holocaustu. Kirkut znajduje się przy ul. Będzińskiej.
